zielona pętla
wyróżnienie w dwuetapowym konkursie studialnym na koncepcję zagospodarowania Centrum Południe w Gdańsku
rok
2024
lokalizacja
Gdańsk
zespół
Tomasz Bekas
Alicja Maculewicz
Eryk Szczepański
Planowane Nowe Centrum Południe w Gdańsku to obszar, który gwałtownie rozwijał się w ciągu ostatnich dwudziestu lat, jednak z powodów własnościowych i administracyjnych nie wykształcił swojego lokalnego centrum mogącego zrzeszać mieszkańców osiedli Ujeścisko, Jasień, Chełm i Zakoniczyn.
Ze względu na ograniczenie drogami o dużych przekrojach, oraz brak istniejącej, charakteryzującej lokalizację zabudowy, nowe Centrum Południe wymaga stworzenia powiązań z najsilniejszymi zewnętrznymi wartościami krajobrazu miejskiego, którymi w tym przypadku są istniejące tereny zielone. W ramach stworzenia jednej z głównych wytycznych dla nowego scenariusza funkcjonalnego i przestrzennego założono utworzenie połączeń pomiędzy mniejszymi elementami systemu zieleni miejskiej, które z kolei zapewniają ciągłość z zasilaczami błękitno-zielonej infrastruktury Gdańska — np. z planowanym Parkiem Południowym, Potokiem Orunia i zbiornikiem Jabłoniowa. W ten sposób Centrum Południe „wpina się” w istniejące zależności i trakty i wykorzystuje potencjał istniejących powiązań.
Charakter planowanych inwestycji przy ul. Piotrkowskiej (brak bezpośredniego kontaktu z traktem pieszym, brak aktywnych fasad) oraz cenne intensywne zadrzewienie sprawiają, że ulica ta nie ma tak dużego potencjału stania się trzonem funkcjonalnym nowego założenia miejskiego. O wiele większe możliwości niesie ze sobą istniejąca i planowana zabudowa w sąsiedztwie terenu opracowania. Jej funkcje wraz z połączeniem ich z istniejącymi elementami systemu zieleni tworzą pętlę najbliższych powiązań, która wychodzi poza zakres nowego Centrum.
Park Południe oraz uczęszczane pieszo i rowerem trakty drogowe budują system połączeń, którego wspólnym celem może być nowo projektowane Centrum Południe. Zielona pętla to korzystający z istniejącego zasobu przyrodniczego zwornik traktów obejmujących zakres szerszy niż granice opracowania, dla których głównym łącznikiem z nowym Centrum będą w większości tereny zielone. Tak jak Centrum „wpina się” w system zieleni, tak istniejące połączenia mogą „wpinać się” w planowaną pętlę, łącząc ze sobą nie tylko najbliższe osiedla, ale także dalsze części Jasienia, Ujeściska, Chełma i Zakoniczyna.
Istniejący zasób funkcjonalny najbliższego sąsiedztwa (szkoła podstawowa, przedszkole, planowane lodowisko) w powiązaniu z projektowanymi obiektami oświatowymi (szkoła średnia) i użyteczności publicznej (biblioteka, dom kultury) stanowi bazę atraktorów tworzących nową przestrzeń publiczną dla różniących się od siebie demograficznie użytkowników. Proponowane rozwiązanie opiera się na tym, aby w pierwszej kolejności generować ruch ludzi o różnych potrzebach i statusie, co dopiero stworzy potencjał na tworzenie się w ich pobliżu usług komercyjnych, a nie odwrotnie. Pozwoli to także na korzystanie z nowego Centrum użytkownikom, których obecność w przestrzeni publicznej nie opiera się na korzystaniu ze środków własnych (np. młodzież zależna od środków swoich opiekunów, osoby starsze mniej skłonne do jedzenia/picia poza domem)
Sąsiedztwo Parku oraz znaczna różnica wysokości terenu pomiędzy ul. Piotrkowską a ul. Warszawską, stanowi punkt wyjścia dla kształtowania charakteru zabudowy nowego Centrum. Zagęszczona zabudowa śródmiejska wzdłuż ul. Warszawskiej stanowi bufor dźwiękowy dla rozrzedzającej się w kierunku Parku Południowego zabudowy mieszkaniowej, przechodzącej w rozrzucone w zieleni budynki użyteczności publicznej, których funkcjonowanie mogłoby być zależne lub korzystać z potencjału istniejących zasobów przyrodniczych (np. szkoła średnia organizująca lekcje WF w parku, dom kultury prowadzący zajęcia w tematyce ekologii na świeżym powietrzu).
Funkcję porządkującą ma także rozwiązanie różnic wysokości terenu. Północna nowego Centrum, która po niwelacji powinna zrównać się poziomem z ul. Warszawską stanowi „górne miasto”, podczas gdy Park z towarzyszącą zabudową użyteczności publicznej znajduje się na poziomie ul. Piotrkowskiej. Tworząca się dzięki temu różnica rzędu jednej kondygnacji pozwala na łatwiejsze ulokowanie parkingów podziemnych lub wykorzystanie ich na dwa poziomy usług w parterach.
